Bazylika archikatedralna
Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
i św. Andrzeja

data nadania tytułu bazyliki mniejszej 
10 września 1965 roku 

Archidiecezja Warmińska

Frombork, choć jest małym miasteczkiem, znany jest w całej Polsce i na świecie. Powszechnie wiadomo, że we Fromborku żył i działał jeden z największych geniuszy czasów nowożytnych, Mikołaj Kopernik. Kiedy po kolejnym powstaniu pruskim w 1275 r. doszczętnie spalono katedrę w Braniewie, biskup warmiński Henryk Fleming postanowił przenieść kapitułę warmińską i wybudować katedrę we Fromborku. Powstały w wyniku tego wyboru, w ostatniej ćwierci XIII w., kompleks osadniczy składał się z zespołu katedralnego na wzgórzu i miasta nad brzegiem Zalewu Wiślanego. Dopiero w końcu XIX wieku tarasy górny i dolny połączono w jeden zespół, natomiast w roku 1926 Wzgórze Katedralne i miasto powiązane zostały administracyjnie.
Miasto założono ok.1277 roku. Nazwę przyjęto od Najświętszej Marii Panny, patronki katedry. Osadnicy niemieccy nazywali je Frauenburg, a kanonicy warmińscy w swoich dokumentach pisali Castrum Dominae Nostrae – Gród Naszej Pani. Ona też zajęła miejsce w herbach miasta i kapituły. W tradycji polskiej miasto od dawna nazywano Fromborkiem. Początkowo stanowiło własność biskupów warmińskich; od 1320 r. należało do kapituły. Zwane było wówczas Civitas Warmiensis gdyż Frombork był stolicą Warmii.
Pierwszą udokumentowaną datą nadania praw miejskich jest rok 1310. We Fromborku przebywał wspomniany już Mikołaj Kopernik, który jako kanonik kapituły warmińskiej żył i pracował na Wzgórzu Katedralnym niemal nieprzerwanie od r. 1510 do dnia swojej śmierci w maju 1543 r. Właśnie tutaj Mikołaj Kopernik opracował De Revolutionibus – dzieło, które odmieniło dotychczasowe pojęcia o wszechświecie. Tutaj też został pochowany.
W 1772 roku, po pierwszym rozbiorze Polski, miasto przejął rząd pruski. Po zakończeniu II wojny światowej z powodu znacznych zniszczeń i niewielkiej liczby mieszkańców pozbawiono Frombork praw miejskich. Odzyskał je dopiero w 1959 r.
Warowny zespół katedralny na wzgórzu, będący klejnotem architektury warmińskiej, był niejednokrotnie oblegany i zdobywany przez wojska polskie, krzyżackie i zaciężne oddziały czeskie. Dotkliwe były zwłaszcza zniszczenia poczynione przez Szwedów w latach 1626–1630 i 1655–1660. Po zniszczeniach zabudowy miejskiej w czasie wojen szwedzkich, w II połowie XVIII w. rozpoczął się upadek gospodarczy Fromborka. Pewne ożywienie dało się zauważyć po roku 1837, kiedy przeniesiono tutaj siedzibę biskupstwa. Zarówno warownia katedralna, otaczające ją kanonie, jak i miasto były często niszczone podczas licznych wojen. Szczególnie ciężko doświadczyła miasto II wojna światowa. Front przetoczył się dolnym tarasem, dlatego Wzgórze Katedralne poniosło mniejsze straty.
Po zakończeniu wojny Frombork po 173 latach powrócił do Polski.
Najważniejszym punktem miasta jest Wzgórze Katedralne. Kompleks jego zabudowy zaliczany jest do zabytków światowych najwyższej klasy. W skład owego kompleksu wchodzą: średniowieczna katedra, pałace biskupie, kurie kanoniczne, mury obronne, wieże i baszty. Gotycka katedra, zbudowana w latach 1329–1388, to wyjątkowy obiekt architektoniczny. W obrębie Wzgórza Katedralnego stoi wieża dzwonnicza, zwana potocznie Wieżą Radziejowskiego. W jej wnętrzu mieści się jedno z najlepszych polskich planetariów oraz wahadło Foucaulta – przyrząd umożliwiający naoczną obserwację ruchu obrotowego Ziemi wokół własnej osi. Z tarasu widokowego tego obiektu rozpościera się widok na całą okolicę Fromborka.
Wnętrze katedry nakrywają gwiaździste sklepienia wsparte na ośmiobocznych filarach międzynawowych i wiązkowych służkach o kapitelach z dekoracją roślinną lub maswerkową. W nawach bocznych służki o uproszczonych kapitelach impostowych nadwieszone są na konsolach. Łuki arkad międzynawowych są profilowane ceramiczną kształtką glazurowaną. Żebra sklepienne kruchty zdobią postacie siedzących i stojących pod baldachimami aniołów. Wśród portali kościoła wyróżniają się dwa zachodnie.
Do kruchty prowadzi bogato zdobiony portal o sfazowanych dwuuskokowych ościeżach, ujęty ostrołukową arkadą i maswerkowym fryzem. U nasady łuku, w strefie kapitelowej wyrzeźbiono antytetyczne przedstawienie lwów. Archiwoltę pokrywa ornamentalna wić roślinna, a także wić z przedstawieniami ludzi i zwierząt, wstęga i czterolistne ślepe maswerki. Portal prowadzący do nawy głównej zdobią w ościeżach motywy maswerkowe, w strefie kapitelowej maski i motywy roślinne, a w archiwolcie umieszczono niemal pełnoplastyczne postacie świętych proroków i aniołów oraz Panien Mądrych i Głupich pod baldachimami. W kluczu trzeciego wałka archiwolty widnieje Głowa Chrystusa, a zewnętrzną listwę ozdabiają pełnoplastyczne przedstawienia lwów, smoków i bazyliszków. Ściany tarczowe kruchty zdobi ceramiczna dekoracja, podobna do dekoracji we wschodnim przęśle nawy południowej. Poniżej maswerkowego fryzu na bocznych ścianach umieszczono łacińską inskrypcję z datą ukończenia kościoła.
W prezbiterium, we wnęce po stronie zachodniej jest wmurowana wykonana z wapienia płytka konsekracyjna z datą ukończenia części wschodniej, pierwotnie usytuowana w posadzce przed głównym ołtarzem. Kościół opinają przypory, na narożach korpusu wyrastają ponad koronę murów górne, ośmioboczne partie wieżyczek wewnętrznych, ujmujące po bokach szczyty, które wieńczą ściany od wschodu i od zachodu. W latach 1329–1342 wzniesiono wschodnią część katedry, czyli prezbiterium i zakrystię. Po 1342 r. zaczęto wznosić korpus, który ukończono w 1388 roku. Założenie fundamentów wzmiankowano w latach 1350–1355, gdy biskupem był Jan z Miśni. W XV w. powstała kaplica św. Jerzego oraz zakrystia kanonicka dobudowana do zakrystii od północy, przebudowana w XVII i XVIII w. Przy południowej ścianie korpusu wybudowano Kaplicę Salwatora, zwaną także Kaplicą biskupa Szembeka. Prace konserwatorskie i restauratorskie prowadzono w XVII, XVIII i XIX w. Mimo tych licznych ingerencji świątynia zachowała swój pierwotny kształt.
Wyposażenie kościoła jest głównie barokowe, z pierwotnego pozostał poliptyk z 1504 r. Gotyckie wnętrze wypełniają liczne barokowe ołtarze, stalle i wspaniałe organy, cenione przez wykonawców organowej muzyki epoki baroku. Chór organowy zachował artystyczną polichromię, wykonaną przez Jerzego Pipera z Lidzbarka w końcu XVII w. Widoczne są w niej herby kardynała Radziejowskiego, diecezji warmińskiej i kapituły katedralnej.
Organy zostały sprowadzone z Gdańska w r. 1684. Zakupiono je w firmie Nitrowskiego. Obecnie zalicza się je do najcenniejszych dzieł sztuki i techniki okresu baroku. W nawie głównej, oparta o czwarty filar z prawej strony, stoi potężna rokokowa ambona z ciężkim baldachimem, na szczycie której znajduje się figura św. Andrzeja Apostoła.Wszystkie obecne ołtarze są barokowe i pochodzą z XVII lub I połowy XVIII w. W połowie XVIII stulecia gotycki ołtarz główny w formie pentaptyku przestał odpowiadać ludziom baroku. Na jego miejscu został postawiony nowy, według projektu Franciszka Palcidiego, na wzór wielkiego ołtarza Katedry Wawelskiej. Stary ołtarz przeniesiono do lewej nawy bocznej. To monumentalne dzieło w środkowej wnęce mieści ponadnaturalnej wielkości rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem, będącą najpiękniejszą rzeźbą schyłku gotyku w diecezji warmińskiej. Ponadto mieści się tu wiele nagrobków i epitafiów powstałych w okresie od połowy XIV do XVIII w.
Budowę warowni ostatecznie zakończono w 1537 r. Niszczona i odbudowywana w XVII i XVIII stuleciu, w wiekach XIX i XX została częściowo zrekonstruowana. Całość założenia odtworzono w latach 1961–1965, przywracając warowni jej średniowieczny kształt. Zespół katedralny należy do obiektów o najwyższej wartości artystycznej, historycznej i naukowej w skali Światowej.
10 września 1965 roku papież Paweł VI ogłosił katedrę Fromborską Bazyliką Mniejszą.
8 września 1994 roku specjalnym zarządzeniem Prezydenta Polski Zespół katedralny zastał uznany jako Pomnik historii.